Karwasińska i Ruman dla „Pulsu Historii”: Franciszek Ksawery Drucki Lubecki, genialny ekonomista i mąż stanu

Opowieść o Druckim-Lubeckim to tak naprawdę opowieść o odbudowie polskiej państwowości, potencjału gospodarczego i pozycji międzynarodowej Polski, po okresie wojen napoleońskich.

Drucki_MN

W czasie kiedy w Wiedniu decydował się nowy podział Europy, Księstwo Warszawskie było politycznym i ekonomicznym bankrutem. Podstawę gospodarki (około 70% dochodu narodowego) stanowiło rolnictwo, oparte nadal na systemie feudalnym. Kluczowa gałąź gospodarki Księstwa nie miała warunków do rozwoju, gdyż napoleońska blokada kontynentalna przyniosła spadek cen żywności. Działania wojenne na ziemiach polskich przyniosły wielkie zniszczenia, rosły podatki oraz obciążenia na rzecz armii Księstwa jak i sojuszniczych wojsk francuskich. Rząd podjął próby przełamania zastoju w przemyśle. Próbowano rozwijać należące do państwa wytwórnie broni oraz kopalnie i huty. Niestety próby te okazały się nieskuteczne.

W 1813 r., po zajęciu Księstwa przez wojska rosyjskie, władzę w imieniu cara przejęła Rada Najwyższa Tymczasowa Księstwa Warszawskiego. W jej skład wszedł książę Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki, dotychczasowy, wybrany przez szlachtę, marszałek powiatu grodzieńskiego i cywilny gubernator Grodna. Drucki-Lubecki miał odpowiadać za resort spraw wewnętrznych, ale przy bierności lub podeszłym wieku pozostałych członków Rady, uzyskał w niej rolę dominującą. Książę przewodniczył jednocześnie szlacheckiemu Komitetowi Centralnemu starającemu się powstrzymać łupiestwa i dolegliwości ze strony wojsk rosyjskich.

Po powstaniu Królestwa Polskiego Drucki-Lubecki wraz z ks. Adamem Jerzym Czartoryskim wszedł w skład Rządu Tymczasowego. Jednak w skutek intrygi Mikołaja Nowosilcowa, faktycznego carskiego namiestnika w Królestwie, książe nie wszedł w skład stałych, konstytucyjnych władz państwa.

Drucki-Lubecki wrócił jednak do wielkiej polityki niecały rok później, jako komisarz z ramienia Królestwa w trójpaństwowej Komisji Likwidacyjnej, która miała uregulować wzajemne pretensje Księstwa Warszawskiego i państw sąsiednich (Austrii i Prus) oraz dawne długi Rzeczypospolitej i króla Stanisława Augusta. Negocjacje były osobistym triumfem Lubeckiego, który wykorzystując swój wpływ na cara Aleksandra, okazał nieustępliwość, nie wahając się nawet przed ich zerwaniem. Ostatecznie to Prusy zostały zobowiązane do zwrotu Królestwu 3,7 mln zł, a Austria zobowiązała się dostarczyć sól z Wieliczki o wartości 30,8 mln zł. Lubecki zamknął także negocjacje z Saksonią. Tajemnica sukcesu Księcia polegała na przyjęciu takich zasad likwidacji, które uniemożliwiły Austrii i Prusom zajęcie aktywów Księstwa Warszawskiego, natomiast nie zwalniały tych państw z udziału w rozliczeniu pasywów. Sukces ten skłonił Aleksandra I jeszcze w trakcie rokowań, w maju 1821 r. do zaproponowania Druckiemu-Lubeckiemu stanowiska ministra skarbu Królestwa Polskiego.

Zanim doszło do tej nominacji, w pierwszych latach po kongresie wiedeńskim, rząd Królestwa nie prowadził dostatecznej kontroli nad wydatkami, co w konsekwencji doprowadziło w roku 1821 Skarb Królestwa do skraju bankructwa. Sytuacja finansowa Królestwa wyglądała na tyle poważnie, że Car Aleksander I zagroził wcieleniem Królestwa Polskiego do cesarstwa rosyjskiego, jeśli równowaga budżetowa nie zostanie przywrócona.

Przed nowym ministrem skarbu postawiono zadanie wyprowadzenia Królestwa z recesji, co niewątpliwie wymagało podjęcia radykalnych środków. Zdaniem Druckiego-Lubeckiego, głównymi czynnikami , które doprowadziły kraj do bankructwa były: niekorzystna polityka handlowa z Prusami, wysoka liczba przemytników działających na granicach Królestwa, zbyt mała ilość pieniądza w obiegu, zbytnie zadłużenie majątków prywatnych oraz wysoka cena soli pochodzącej z eksportu. Jako dodatkowy czynnik obciążający budżet Królestwa Polskiego, należy także podać olbrzymie wydatki z kasy państwa na utrzymanie armii.

Należy zaznaczyć, że na początku XIX wieku w dziedzinie ekonomii politycznej, coraz bardziej popularyzowały się poglądy liberalnego ekonomisty Adama Smitha. W Królestwie Polskim również nie brakowało zwolenników wprowadzenia wolnego rynku, opartego o rozwój drobnego wytwórstwa rzemieślniczego. Drucki-Lubecki nie podzielał tych poglądów i zdecydowanie opowiadał się za protekcjonistyczną rolą państwa. Jego zdaniem, warunki ekonomiczne Królestwa zmuszały do podejmowania inicjatyw gospodarczych przez rząd, ponieważ gospodarka Królestwa była zbyt słaba, by samodzielnie podźwignąć się z recesji. Ponadto, Drucki-Lubecki twierdził, że decydujący wpływ na rodzaj podejmowanych inicjatyw gospodarczych powinna mieć władza centralna.

Książę Minister przez okres dziewięciu lat urzędowania zdołał nie tylko wyprowadzić z recesji finanse publiczne Królestwa, ale również pobudzić rozwój przemysłu i gospodarki krajowej. Zasłynął twardą polityką fiskalną i skutecznym egzekwowaniem podatków. Również z jego inicjatywy powstało w 1825 roku Towarzystwo Kredytowe Ziemskie. Głównym zadaniem Towarzystwa było udzielanie pożyczek ziemianom, w celu oddłużenia ich majątków oraz wspierania modernizacji folwarków. Dzięki możliwości zaciągania dogodnych pożyczek, ziemianie nie tylko mieli możliwość systematycznej spłaty zadłużenia wobec Skarbu Królestwa, ale również mogli inwestować w rozwój i modernizację swoich gospodarstw. Cytując Stanisława Smolkę odnośnie powołania TKZ: „Dzieło jego było nie tylko potężną dźwignią gospodarstwa narodowego, ale i charakteru, prawości społeczeństwa. Połowa prawie obywatelstwa zrzuciła z siebie gniotącą zmorę ruiny”.

Towarzystwo Kredytowe Ziemskie było swego rodzaju wstępem do kolejnego ważnego projektu zrealizowanego przez Druckiego-Lubeckiego, a mianowicie założenia pierwszego banku narodowego na ziemiach polskich. Bank Polski został założony dekretem cesarskim w roku 1828. Zgodnie z dekretem, instytucja ta miała służyć zaspokajaniu długu narodowego oraz wspieraniu produkcji i handlu. Kapitał zakładowy Banku Polskiego wynosił 30 milionów zł i pochodził z funduszy rządowych.

Do zadań Banku Polskiego należały: emisja banknotów, obsługa długu publicznego, emisja pożyczek skarbowych, przechowywanie depozytów i funduszy instytucji publicznych. Ponadto, Bank Polski prowadził również działalność typową w tamtych czasach dla banków handlowych, a mianowicie prowadził rachunki depozytowe osób i podmiotów gospodarczych oraz handel podstawowymi towarami.

Najważniejszą formą działalności Banku Polskiego było udzielanie kredytów (krótko i długoterminowych) oraz inwestowanie w rozwój przemysłu i infrastruktury transportowej. Dzięki funduszom płynącym z Baku Polskiego, możliwe było ulepszenie najważniejszych dróg krajowych, takich jak Trakt Krakowski przez Radom i Kielce oraz Trakt Lubelski.

Stanowcze działania ministra Druckiego-Lubeckiego doprowadziły do ustabilizowania się finansów publicznych Królestwa i pozwoliły na podjęcie kolejnych kroków, zmierzających do rozwoju przemysłu krajowego. Pod rządami Druckiego Lubeckiego, w Królestwie Polskim nastąpił dynamiczny rozwój w przemyśle górniczym, hutniczym i włókienniczym. W latach 1825-1828 kwota inwestycji w górnictwo i hutnictwo wyniosła 26 milionów zł. Sam minister uważał, że rząd powinien przejąć kontrolę nad górnictwem, ponieważ przemysł ten zatrzymuje pieniądze w kraju. W konsekwencji, dekretem królewskim z roku 1824 kompetencje zarządzania górnictwem zostały przekazana Ministrowi Skarbu.

więcej: http://pulshistorii.pb.pl/3985727,3448,franciszek-ksawery-drucki-lubecki-genialny-ekonomista-i-maz-stanu