Myśl polityczna

mysl_polityczna_copy

Zarówno myśl, jak i praktykę polityczną księcia Franciszka Ksawerego Druckiego Lubeckiego można określić jako konserwatywną, realistyczną lub pragmatyczną. Niektórzy historycy używają określania lojalizm. W ciągu swojej kariery publicznej Drucki-Lubecki niejednokrotnie współpracował z księciem Adamem Czartoryskim, jednym z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego konserwatyzmu.

Poznali się w 1813 r., choć już wcześniej Czartoryski zachwalał carowi Aleksandrowi Lubeckiego, jako doskonałego kandydata do Rady Tymczasowej Księstwa Warszawskiego. Od tego momentu ich kontakty były częste, a współpraca bliska. Z czasem jednak różnice się zwiększały, ponieważ Czartoryski porzucił bliską współpracę z carem Aleksandrem. Drogi oby mężów stanu rozeszły się ostatecznie po powstaniu listopadowym.

Konserwatyzm Druckiego-Lubeckiego przejawiał się w działaniach na rzecz:

  1. konsolidacji finansów publicznych państwa poprzez uporządkowanie monopoli, zwiększenie ściągalności podatków, wprowadzenie podatku obrotowego, uporządkowania depozytów po poprzednim Ministrze Skarbu, polityka celna ukierunkowana na wzrost przychodów skarbu,
  2. budowania instytucji, ze szczególnym uwzględnieniem instytucji finansowych o strategicznym znaczeniu dla państwa tj. Bank Polski, Towarzystwo Kredytowe Ziemskie.
  3. wspierania rozwoju przemysłu i górnictwa, a także rozbudowy infrastruktury narodowej (Kanał Augustowski, Staropolski Okręg Przemysłowy, kopalnie, huty),
  4. tworzenia koncepcji ustrojowych nawiązujących do najlepszych tradycji przedrozbiorowych, w tym wskrzeszenia Wielkiego Księstwa Litewskiego i jego połączenia z Królestwem Polskim. Do przykładów twórczej działalności na tej niwie należy jego udział w tworzeniu projektu ukazu o utworzeniu Wielkiego Księstwa Litewskiego, Ustawy Rządowej Wielkiego Księstwa Litewskiego, a także koncepcja ustanowienia Królestwa Polskiego ze stolicą w Wilnie.

Realizm Lubeckiego

Realizm w realiach autorytarnych musi być skazany na niepewność, polegającą na zaufaniu do sprawującego władzę i liczeniu na jego dobrą wolę. Powodzenie Lubeckiego było zatem także funkcją osobistych relacji z carem. Z jednej strony wytworzył stosunkowo silne relacje z władcami, z drugiej strony narażony był na zmienność carów i ich kaprysy. Swoje stanowisko umacniał dzięki osobistym kontaktom bardziej niż poprzez korespondencję.

W Radzie Najwyższej Tymczasowej Księstwa Warszawskiego i Komisji Likwidacyjnej Drucki-Lubecki objął resort spraw wewnętrznych. Jednak jego rola i aktywność wyrastały znacznie poza przydzielony mu zakres obowiązków. Przewodniczył Komitetowi Centralnemu, mającemu na celu powstrzymanie kradzieży dokonywanych przez wojska rosyjskie. Współtworzy „uwagi nad propozycjami, które armia Księstwa Warszawskiego mogłaby przedstawić” (marzec 1813 r.). Był także członkiem Komitetu Organizacyjnego Cywilnego, pracującego nad projektem reorganizacji ustroju i prawa Księstwa Warszawskiego.

W Rządzie Tymczasowy Królestwa Polskiego Drucki-Lubecki był jednym z 5 namiestników.
Jako pierwszy komisarz, z ramienia Królestwa Polskiego w Komisji Likwidacyjnej prowadził negocjacje z zaborcami, które przyniosły Królestwu 3,4 mln zł od Prus, i dostawy soli od Austrii o wartości 30,8 mln zł. Sukcesy te znacząco wzmocniły pozycję Lubeckiego, bez wątpienia nie pozostając bez znaczenia dla późniejszej nominacji na ministra Skarbu Królestwa Polskiego (maj 1821 r.).

Mit Lojalizmu

Lojalizm rozumieć należy jako postawę propagowaną przez rządzących w ustrojach niedemokratycznych (przestrzeganie ich woli, postępowanie zgodne z oczekiwaniami). Polityka Lubeckiego zdecydowanie nie pasuje do takiej definicji.

Przykłady poglądów i decyzji spornych z intencjami carów (Aleksandra I, a szczególnie Mikołaja I):

  1. Sprawa Sądu Sejmowego (1825/1826, po aresztowaniu rosyjskich dekabrystów i ujawnieniu związków z polskimi ruchami Mikołaj zarządził śledztwo, które ostatecznie, w 1827 r. doprowadziło do oskarżenia 8 członków Towarzystwa Patriotycznego. Sąd Sejmowy uwolnił jednak oskarżonych od zarzutu zbrodni stanu, skazując na łagodne kary za uczestnictwo w nielegalnych organizacjach. Drucki Lubecki jako pomysłodawca idei oddania członków Towarzystwa pod Sąd Sejmowy, a nie sąd wojenny przypłacił to znaczącym osłabieniem swojej pozycji w Petersburgu).
  2. Proponowany nowy ustrój Królestwa Polskiego, a także Wielkiego Księstwa Litewskiego, które jednak nie znalazły uznania u cara.
  3. Konflikt z Nowosilcowem (finał – Memoriał z 1828 r., w którym Lubecki otwarcie zaatakował komisarza cesarskiego).
  4. Próba mediacji między przywódcami powstania listopadowego, a carem zakończona fiaskiem, po, uchwalonej przez Sejm detronizacji cara.